Üretim anlayışının ilk ayağı görünürlüktür. Görünürlük, "üretim raporu almak" değildir; doğru kişinin, doğru anda, karar verebileceği ayrıntıda bilgiye ulaşmasıdır. Aynı veri, hat operatörü ile genel müdür için tamamen farklı biçimlerde sunulmalıdır.
5.1 Üretim panel yönetimi ve puan kartları
Paneller gerçek zamanlı durumu, puan kartları ise dönemsel performansı gösterir. İkisi birbirinin yerine geçmez.
Kime
Hangi ekran
Ne gösterir?
Hangi kararı destekler?
Operatör
Hat/tezgâh paneli
Vardiya hedefi, gerçekleşen, anlık hız, kalan süre, kalite uyarısı
Şimdi hızlanmalı mıyım, ayar gerekli mi?
Vardiya amiri
Vardiya paneli
İş emri durumları, duruşlar, kritik malzeme eksiği, personel dağılımı
Hangi işe müdahale etmeliyim?
Üretim müdürü
Tesis paneli
Plana uyum, ekipman etkinliği, darboğaz yükü, fire eğilimi
Kapasiteyi nasıl kaydırmalıyım?
Planlamacı
Plan paneli
Geciken emirler, malzeme bekleyen işler, kapasite aşımı, sipariş riski
Çizelgeyi nasıl yeniden kurmalıyım?
Kalite
Kalite paneli
Spesifikasyon dışı sonuçlar, fire nedenleri, yeniden işleme, karantina
Nerede müdahale gerekiyor?
Mali işler
Maliyet paneli
Sapmalar, birim maliyet eğilimi, açık iş emri maliyeti
Hangi ürün beklenenden pahalı?
Üst yönetim
Puan kartı
Hedefe göre dönemsel performans, tesisler arası karşılaştırma, trend
Nereye yatırım yapmalıyım?
Panel tasarımının ilkeleri
Anlık olmalı: Gece toplu işlemle güncellenen bir panel, sahada karar üretmez; yalnızca geçmişi anlatır.
Eyleme dönüşebilir olmalı: Her göstergenin arkasında "peki şimdi ne yapmalıyım?" sorusunun cevabı olmalıdır.
Detaya inilebilir olmalı: Özet bir sayıdan, o sayıyı oluşturan iş emrine ve hatta tek bir bildirime kadar inebilmek gerekir.
Sahaya geri vermeli: Veriyi giren operatör, kendi performansını görebilmelidir. Tek yönlü veri toplama zamanla direnç üretir.
Az sayıda gösterge: On beş göstergeli bir panel, hiçbir göstergenin izlenmemesi anlamına gelir.
5.2 Ürün maliyet görünürlüğü
Görünürlüğün en değerli ama en zayıf halkası maliyettir. Çoğu işletmede ürün maliyeti, dönem sonunda muhasebe tarafından hesaplanır ve o zamana kadar geçen sürede tüm fiyatlandırma, teklif ve ürün kararları tahminle verilir.
Gerçek zamanlı maliyet görünürlüğü şunları mümkün kılar:
Açık bir iş emrinin, o ana kadar biriktirdiği maliyetin görülmesi
Fiili tüketimin, reçeteye göre sapmasının anında fark edilmesi
Hammadde fiyatı değiştiğinde ürün maliyetine etkisinin anında hesaplanması
Teklif aşamasında, benzer ürünlerin gerçek maliyet geçmişine bakılabilmesi
Fire ve yeniden işlemenin maliyet olarak görünmesi; adet olarak değil
Ayrıntılı maliyet modelleme ve muhasebe konuları 24. ve 25. bölümlerde ele alınmaktadır; burada vurgulanan, maliyetin bir dönem sonu çıktısı değil, sürekli bir görünürlük unsuru olması gerektiğidir.
Türkiye bağlamında özel bir sorun
Yüksek enflasyon ve kur oynaklığı ortamında, geçmiş dönemin maliyetiyle bugünün fiyatını belirlemek doğrudan zarar üretir. Üç ay önceki hammadde maliyetiyle hesaplanmış bir standart maliyet, bugünün teklifinde ciddi biçimde yanıltıcıdır.
Bu ortamda maliyet güncelliği bir muhasebe konusu değil, bir ticari hayatta kalma konusudur. Sistemin, güncel fiyatlarla anlık maliyet simülasyonu yapabilmesi kritik bir yetenektir.
