Aşağıdaki kavram seti, alanın terimlerini altı tematik grupta toplar. Her kavram, geniş fonksiyonaliteye sahip bir kurumsal sistemde bir nesne, bir alan veya bir kural olarak karşılık bulmalıdır.
3.1 Temel Belge ve Nesneler
Satış Siparişi (Sales Order) Müşterinin ne, ne kadar, hangi fiyata ve ne zaman istediğini kaydeden ticari belge. Sevkiyat zincirinin başlangıç noktası.
Teslimat (Delivery) Bir müşteriye, bir adrese, belirli bir tarihte gidecek mal kümesi. Sipariş kalemlerinden türetilir; toplama ve mal çıkışı bu nesne üzerinde yürür.
Sevkiyat (Shipment) Bir araca veya sefere yüklenen, birden fazla teslimatı kapsayabilen taşıma birimi.
Nakliye Emri (Freight Order) Taşıyıcıya verilen iş emri; güzergâh, ücret, sorumluluk ve termin bilgilerini taşır.
Sevk İrsaliyesi Malın nereden nereye, kim tarafından ve hangi araçla sevk edildiğini belgeleyen yasal evrak. Malın yanında bulunması esastır.
Taşıma İrsaliyesi Taşıyıcının düzenlediği, aracın taşıdığı yüke ilişkin belge. Sevk irsaliyesinden farklı bir belgedir.
Sevkiyat Bildirimi (ASN) Alıcıya, gelmekte olan sevkiyatın içeriğini önceden bildiren elektronik mesaj. Mal kabulü hızlandırır.
Teslimat Kanıtı (POD) Malın teslim alındığını gösteren imza, kaşe, fotoğraf veya elektronik onay.
Mal Çıkışı (Goods Issue) Stoktan düşüşün ve maliyetin muhasebeleştiği an. Mülkiyet ve risk devrinin sistemdeki karşılığı.
3.2 Depo ve Hazırlık Süreçleri
Toplama (Picking) Sipariş kalemlerinin depo raflarından toplanması. Depo işgücünün büyük bölümünü tüketen faaliyettir.
Toplama Listesi / Görev Toplayıcıya verilen, konum sırasına göre optimize edilmiş görev listesi.
Dalga Toplama (Wave Picking) Siparişlerin, araç kalkış saatine veya bölgeye göre gruplanarak toplu hâlde toplanması.
Toplu ve Bölge Toplama Birden fazla siparişin aynı anda toplanması ya da deponun bölgelere ayrılıp her bölgenin kendi payını toplaması.
Ayırma (Sorting) Toplu toplanan malın sipariş bazında ayrıştırılması.
Tahsis / Rezervasyon (Allocation) Stoktaki belirli miktarın belirli bir siparişe ayrılması; başka siparişlerin bu stoğu kullanamaması.
Toplama Kuralı Hangi partinin, hangi seri numarasının veya hangi konumun önce toplanacağını belirleyen kural: ilk giren ilk çıkar, son kullanma tarihine göre, en yakın konum.
Paketleme (Packing) Malın koli, palet veya konteynere yerleştirilmesi ve taşıma birimi oluşturulması.
Taşıma Birimi (Handling Unit) İçeriği tanımlı, etiketli ve tek bir kimlikle izlenen fiziksel paket. Sevkiyat izlenebilirliğinin temel taşıdır.
Seri Sevkiyat Konteyner Kodu (SSCC) Taşıma birimlerinin uluslararası standartta tekil olarak numaralandırılması.
Yükleme (Loading) Taşıma birimlerinin araca yüklenmesi ve yükleme kaydının oluşturulması.
3.3 Planlama ve Söz Verme
Bulunabilirlik Kontrolü (ATP) Sipariş anında, istenen miktarın istenen tarihte gerçekten teslim edilebilir olup olmadığının kontrolü.
Kapasiteye Göre Söz (CTP) Stok yoksa üretim kapasitesine bakarak teslimat tarihi verilmesi.
Teslimat Sözü (Delivery Promise) Müşteriye taahhüt edilen teslim tarihi. İşletmenin en görünür sözüdür.
Geriye Doğru Planlama (Backward Scheduling) İstenen teslim tarihinden geriye doğru; taşıma süresi, yükleme süresi, toplama süresi ve malzeme hazırlık süresinin hesaplanması.
Teslimat Penceresi Müşterinin mal kabulü yaptığı gün ve saat aralığı. Zincir marketlerde randevu almadan teslimat mümkün değildir.
Sevkiyat Takvimi Hangi bölgeye hangi gün araç çıktığını tanımlayan plan. Teslimat sözünün gerçekçiliğini belirler.
Konsolidasyon Birden fazla teslimatın tek araçta birleştirilmesi. Nakliye maliyetinin en güçlü kaldıracıdır.
Teslimat Bölünmesi (Delivery Split) Bir siparişin, stok veya araç kısıtı nedeniyle birden fazla teslimata ayrılması.
Kısmi Teslimat Siparişin bir bölümünün önce gönderilmesi. Müşteri anlaşmasına bağlı olarak izinli veya yasaklı olabilir.
Teslimat Bloğu Kredi limiti, kalite onayı veya belge eksikliği nedeniyle sevkiyatın sistemsel olarak durdurulması.
3.4 Taşıma ve Nakliye
Rota Planlama (Route Planning) Duraklara uğrama sırasının, mesafe, süre, araç kapasitesi ve teslimat penceresi kısıtları altında belirlenmesi.
Araç Doluluk Oranı Aracın hacim ve ağırlık kapasitesinin ne kadarının kullanıldığı. Nakliye biriminin en temel verimlilik göstergesi.
Tam Yük / Parsiyel (FTL / LTL) Aracın tamamının tek bir sevkiyata ayrılması ya da birden fazla göndericinin yükünün aynı araçta taşınması.
Taşıyıcı Seçimi (Carrier Selection) Maliyet, süre, kapasite ve performansa göre en uygun nakliyecinin belirlenmesi.
Navlun Tarifesi Taşıyıcı ücretlerinin mesafe, ağırlık, hacim, bölge ve araç tipine göre tanımlandığı fiyat yapısı.
Ek Ücretler (Accessorials) Bekleme, yakıt farkı, kapıda teslim, adres değişikliği, asansörlü taşıma gibi ilave kalemler.
Boş Dönüş (Deadhead) Aracın yüksüz yol alması. Kendi filosu olan işletmelerde en büyük kayıp kalemlerinden biridir.
Milk-run Tek bir aracın belirli bir güzergâhta birden fazla noktadan toplama veya birden fazla noktaya dağıtım yapması.
Çapraz Sevkiyat (Cross-docking) Gelen malın depoya alınmadan doğrudan çıkış aracına aktarılması.
Aktarma Merkezi (Hub) Sevkiyatların toplanıp yeniden dağıtıldığı ara nokta.
Son Kilometre (Last Mile) Dağıtımın son ve en pahalı ayağı; toplam taşıma maliyetinin önemli bölümünü oluşturur.
3.5 Uluslararası ve Yasal Kavramlar
Teslim Şekli (Incoterms) Alıcı ve satıcı arasında masraf, risk ve sorumluluğun hangi noktada devredildiğini tanımlayan uluslararası kurallar.
Menşe Şahadetnamesi Malın hangi ülkede üretildiğini belgeleyen evrak; gümrük vergisi oranını etkiler.
Dolaşım Belgesi Tercihli ticaret anlaşmaları kapsamında gümrük avantajı sağlayan belge.
Konşimento (Bill of Lading) Taşıyıcının malı teslim aldığını gösteren ve çoğu zaman kıymetli evrak niteliği taşıyan belge.
Gümrük Beyannamesi İhracat veya ithalatta gümrük idaresine sunulan resmî beyan.
Akreditif (Letter of Credit) Bankanın, belgelerin şarta uygunluğu hâlinde ödemeyi garanti etmesi. Belge hatası doğrudan tahsilat riskidir.
Tehlikeli Madde Taşıması Taşınan yükün tehlikeli madde sınıfına girmesi hâlinde uygulanan özel ambalaj, etiket, belge ve araç kuralları.
Yetki Belgesi Karayolu taşımacılığında faaliyet tipine göre alınması zorunlu belgeler.
Elektronik Bildirim Sistemleri Taşıma ve sevkiyat verisinin yasal olarak elektronik ortamda bildirilmesi yükümlülükleri.
3.6 Performans ve Deneyim
Zamanında ve Tam Teslimat (OTIF) Siparişin hem söz verilen tarihte hem de eksiksiz teslim edilmesi oranı. Sevkiyatın ana göstergesi.
Karşılama Oranı (Fill Rate) Sipariş edilen miktarın ne kadarının karşılanabildiği.
Mükemmel Sipariş (Perfect Order) Zamanında, tam, hasarsız ve belgesi doğru gelen siparişlerin oranı.
Sipariş Çevrim Süresi Siparişin alınmasından teslimine kadar geçen toplam süre.
Tahmini Varış Zamanı (ETA) Sevkiyatın varış zamanı tahmini; canlı konum verisiyle güncellenmesi beklenir.
İzleme (Track & Trace) Sevkiyatın anlık durumunun ve geçmiş hareketlerinin sorgulanabilmesi.
Teslimat Başına Maliyet Bir teslimatın toplam maliyeti; sipariş büyüklüğüyle birlikte değerlendirildiğinde kârlılık kararlarını yönlendirir.
Hasar ve Eksik Oranı Teslimatta tespit edilen hasarlı veya eksik kalem oranı.
Ters Lojistik (Reverse Logistics) İade, geri çağırma, ambalaj dönüşü ve ürün geri kazanımının yönetimi.
